کمیته فرهنگ شهروندی

معرفی
در یک نگاه، «کمیته فرهنگ شهروندی  متولی اصلی تحقق فرهنگ شهروندی در جامعه شهری زابل بوده و یکی از مراکز عمده ای است که به اشاعه آداب، اخلاق و سلوک اجتماعی در جامعه یاری می رساند.
هدف اصلي از تأسيس این كميته، ارتقاء‌ فرهنگ شهروندي و آشنايي شهروندان سیستانی  با تعريف «شهر،‌ شهروند و موضوعات شهروندي» به منظور ايجاد حس تعلق در آنها نسبت به شهر و همشهریانشان بوده است. تقويت ارتباط كودكان با شهر زابل ، آشنايي با محيط زيست آن، آثار تاريخي چشم نوازی که در این خطه قرار گرفته و به طور کلی شناخت قابلیتها و ظرفیتهای سرشار و غنی شهر زابل  از دیگر اهدافی است که کمیته فرهنگ شهروندی به تحقق آنها یاری می رساند.
علاوه بر این، یکی از مهمترین شاخصه های فرهنگ اجتماعی، آشنایی با حقوق و ضوابط شهروندی و تلاش برای رعایت آنهاست ؛ از این رو، کمیته فرهنگ شهروندی شهرداری زابل با بهره گیری از شيوه های نوين آموزشي، به طور مستمر آموزه هاي شهروندي را به مردم زابل انتقال می دهد تا این مفاهیم در وجود شهروندان نهادینه گردد.
كميته فرهنگ شهروندي تلاش می کند به مردم شهرش يادآور شود كه اگر پايبند به اصول اخلاقي،‌ رفتاري و اعتقادي باشيم،‌ مي توانيم در كنار هم، در شهرزابل ،‌ شهر زيباي خدا با آرامش خاطر زندگي كنيم. کمیته فرهنگ شهروندی شهرداری زابل، با تلاش خستگی ناپذیر خود، می کوشد مشکلات و معضلات شهری را با مردم درمیان گذاشته و آنها را با عناصری از فرهنگ شهروندی که به حل مشکلات یاد شده یاری می رساند، آشنا سازد.
تحقق فرهنگ شهروندی و اشاعه آن در زوایای مختلف شهر، طبیعتا به صبر و حوصله بسیار نیاز دارد و مدیریت و کارکنان کمیته فرهنگ شهروندی با عشق و علاقه ای که به شهر و همشهریانشان می ورزند، تلاش می کنند با سعه صدر کامل به انجام این امر مهم اقدام نموده و خدمتگزار مردم شریف شهرزابل باشند.
برخی دیگر از محصولات تهیه شده در این کمیته به شرح ذیل است:
•    سند هم افزایی
•    شیوه نامه اجرایی طرح جامع شهروندی
•    موضوعات شهری سند هم افزایی
مقدمه:
در راستاي ارتقاء فرهنگ شهروندي و گسترش همكاري‌هاي متقابل آموزشي اين سند في‌مابين مسئولین فرهنگی ادارات سطح شهر به امضاء مي رسد.
ماده ۱- هدف سند:
هماهنگي و هم افزايي بين امضاء كنندگان در جهت ارتقاء فرهنگ شهروندي با محوريت هويت فردي و اجتماعي و با تاكيد بر منابع ديني و بومي.
ماده ۲- تعريف واژگان:
واژگان كليدي در اين سند به صورت ذيل تعريف مي گردند:
شهر اسلامي: شهري كه قوانين، روابط انساني و فضاي شهري و مدیریت شهری آن بر اصول، اخلاق و احكام اسلامي منطبق باشد.
شهرنشين: كليه افرادي كه با هراعتقاد و رويكردي در فضاي شهر ساكن مي باشند.
شهروند: شهرنشيني كه با احساس تعلق به شهر خود نسبت به حقوق و وظايف فردی و اجتماعی خود، آگاهي كامل داشته و با پذيرش تكاليف خود، در امور شهر مشاركت فعال دارد.
فرهنگ شهروندي: مجموعه اي از بينش ها، آگاهي ها، گرايش ها، مهارت ها، هنجارها و رفتارهايي است كه افراد جامعه از حيث سكونت يا اقامت در شهر بايد واجد آن باشند.
آموزش فرهنگ شهروندي: مجموعه اقدامات و فعاليتهاي هدفمند به منظور ارتقاء فرهنگ شهروندي.
آموزش نظام مند: آموزشهايي است كه داراي مخاطب متعارف مي باشد، مقطعي نيست، نظام و روش آموزشي معين دارد، نتايج آن قابل ارزيابي است و ترجيحاً چهره به چهره و با واسط آموزش همراه است.
آموزش فراگير: در اين سند به هر آموزشي كه شرايط آموزش نظام مند را دارا نباشد، آموزش فراگیر اطلاق مي گردد.
مديريت شهري: مجموعه‌ نظام‌ها و فرآيندهايي كه وظيفة قانونگذاري، اداره و نظارت بر امور شهر را به عهده دارند.
ماده ۳- عرصه‌هاي آموزش:
آموزشهاي فرهنگ شهروندي در سه عرصه ذيل عرضه شود:
الف: ارتباط شهروندان با محيط شهر
ب: ارتباط شهروندان با ديگر شهروندان
ج: ارتباط شهروندان با مديريت شهري
ماده ۴- اصول آموزش:
اصول ذيل در عرصه‌هاي سه گانه آموزش شهروندي مورد دقت قرار گيرند:
•    تامین آگاهی ها و مهارتهاي شهروندان
•    زمینه سازی پرورش عقلانیت
•    زمینه سازی برای قرار گرفتن محیط شهری به عنوان مظهری از نعمت‌های الهی و عامل ایجاد کننده‌ی آرامش و شور درونی
•    زمینه سازی استفاده عادلانه از محیط شهری در جهت رفع نیازها
•    زمینه سازی شکل گیری هویت شهروندان با توجه به مولفه های تاریخی، طبیعی و فرهنگی محیط شهری
•    زمینه سازی در جهت سیر و سفر شهروندان( درون شهر و بیرون شهر).
•    زمینه سازی میل به خیر و خوبی و ترك شرور و بدي ها
•    تامین نیازهای زیستی، اجتماعي و عاطفي
•    حفظ کرامت شهروندان
•    شفاف سازی حقوق متقابل و زمینه سازی رعایت آنها
•    زمینه سازی برای گسترش حسن اخلاق اجتماعی
•    زمینه سازی برای مشارکت اجتماعي
ماده ۵- رويكردهاي آموزش:
رويكردهاي ذيل در نحوة ارائه آموزشهاي شهروندي مورد تاكيد است:
الف: مبتني بودن آموزشها بر اسناد ديني و انطباق آنها با مباني ديني هستي شناختي، انسان شناختي، ارزش شناختي و معرفت شناختي.
ب: ارتقاء هويت شهري شهروندان
ج: ارتقاء مشاركت اجتماعي شهروندان
د: اولويت دادن خانواده شهرداري در برنامه‌ ريزي‌هاي آموزشي
هـ: تاکید بر گروه سنی کودک و نوجوان در برنامه ریزی های آموزشی
ماده۶- راهبردهاي آموزش:
الف: اجراي آموزشهاي فرهنگ شهروندي به دوشيوه « آموزش نظام مند» و « آموزش فراگير»
ب: لحاظ كردن اقتضائات جنسي، سني، مذهبي، ديني، محلي و منطقه‌اي در فرايند آموزش
ج: توجه به حوزه‌هاي محيطي ارتباط – شامل محل سكونت، محل كار و محل‌هاي ارتباطي و خدماتي – جهت ارائه بسته ‌بندي‌هاي آموزشي
د: مشاركت با نهادهاي دولتي و غير دولتي در امر آموزش شهروندان
هـ: تاكيد بر ارائه محصولات و توليدات ماندگار
و: تشكيل كميته‌هاي آموزش شهروندي درون شهري در حد مديران شهري به منظور هم‌افزايي و تعامل بين بخشي
ماده۷- همكاري‌‌ها و تعهدات:
امضاء كنندگان اين سند تعهد مي‌نمايند در موارد ذيل همكاري متقابل داشته باشند:
الف: برنامه ريزي، ساماندهي و هماهنگي در ارائه خدمات آموزشي مشترك به شهروندان
ب: تبادل محصولات توليدي، دستاوردهاي پژوهشي، مطالعاتي و اطلاعاتي در عرصه فرهنگ شهروندي
ج: اجراي برنامه‌ها و فعاليتهاي فرهنگي مشترك
د: برگزاري كارگاهها و كارگروههاي مشترك كارشناسي
شيوه نامه اجرايي طرح جامع شهروندي
فصل اول:
مقدمه
گرچه شهر و شهر نشيني سابقه اي بسيار طولاني دارد، اما در دهه‌هاي اخير متناسب با تحولاتي که در حوزه علم و ارتباطات رخ داه است شهرها، متحول شده است و شهر نشيني نيز عرصه‌هاي جديدي را تجربه مي‌کند. مسائل اجتماعي، فرهنگي و عمراني شهرها روز به روز پيچيده‌تر گشته و باعث شده انديشمندان و برنامه ريزان بطور جدي به مسائل شهر و شهر نشيني بپردازند.
شهر سيستمي متشکل از شهروندان، محيط شهري و مديران شهري است که توسعه آن منوط به رشد و ارتقاي توامان همه اجزاي آن است. از آنجا که در جوامع اسلامي بينش‌ها ، ارزش‌ها و روش‌هاي ديني بر مفهوم توسعه سايه انداخته است، برنامه‌ريزان شهري نيازمند نگرشي پويا و پژوهش محور مي‌باشند که بتواند متناسب با تحولات سريع شهر نشيني، موضوع را از ديدگاه دين نگريسته و به‌ دور از افراط و تفريط در جهت تعالي شهر و شهروندان گام بردارند.
در بيان کليات طرح جامع فرهنگ شهروندي سعي شده مسائل مربوط به فرهنگ شهروندي از دريچه دين مورد نگرش قرار گيرد و راهبردها و راهکارهاي لازم را براي مديران شهري و شهروندان ارائه دهيم. بديهي است با توجه به پيچيدگي موضوع و رعايت اختصار در بيان مطالب نمي توان ادعاي جامعيت در رسيدن به اهداف خود را داشته باشيم.
۱-۱- واژه شناسي فرهنگ شهروندي
منظور از «فرهنگ شهروندي» در اين آيين نامه بينش‌ها، اگاهي‌ها، گرايش‌ها، مهارت‌ها و رفتارهايي است كه افراد جامعه از حيث سكونت يا اقامت خود در شهر بايد واجد آن باشند. در واقع فرهنگ شهروندي بخشي از فرهنگ فردي و اجتماعي است كه متناسب با مفهوم شهر شكل يافته است.
بدليل عدم تمايز شفاف و دقيق مرز بين فرهنگ شهروندي با مفهوم كلي فرهنگ، تبيين جامع و مانع از مولفه‌هاي ارائه شده امكان پذير نمي باشد. به عنوان مثال متناسب با چگونگي تفسير واژه‌ي شهر، مفهوم شهروندي نيز دچار تغيير مي شود. مباحثي كه هم اكنون در ارتباط با گستره‌ي مديريت شهري و تمركز در آن مطرح است مي تواند تاثير قابل ملاحظه اي در گستره‌ي فرهنگ شهروندي داشته باشد. مولفه‌هاي حقوقي، قضايي، امنيتي، سلامتي و مواردي مانند آن مي تواند از يك ديدگاه متناسب با گستره‌ي مديريت شهري در چارچوب فرهنگ شهروندي قرار گيرد.
در اين طرح سعي شده تا گستره مفهوم فرهنگ شهروندي از آنچه كه مرتبط با وظايف و توانمندي‌هاي فعلي شهرداري‌هاست فاصله زيادي نگيرد.
۱-۲- ضرورت و توجيه طرح:
در سالهاي اخير پژوهش‌هاي فراواني درباره فرهنگ شهروندي صورت گرفته، لكن اين پژوهشها يا ترجمه متون غربي و كپي برداري صرف از نظرات ايشان در عرصه‌ي نظر بوده كه به علت عدم هم‌خواني نظرات غربي با مباني ديني و ملي، شرايط و مقتضيات كشورمان قابل اجرا نبوده و يا اينكه بطور نظري و تئوريك بررسي شده و امكان اجرايي شدن نداشته‌اند. در اين طرح سعي شده تا با توجه به متون اسلامي و نيز مطالعه نظريات مطرح در عرصه تعريف شهروند و فرهنگ شهروندي به تبيين مولفه‌هاي اساسي فرهنگ شهروندي پرداخته شود و مبنايي فراگير و متناسب با فرهنگ جامعه ارايه نمايد تا در عملكرد مسئولين شهرداري و نيز هدف‌گذاري فعاليت‌ها به عنوان شاخص‌هاي راهنما مورد توجه و استفاده قرار گيرد.
۱-۳- مباني:
۱-۳-۱- مباني هستي شناختي:
قابل ذكر است كه هستي در اين بخش در معناي فلسفي خويش و به معناي كل جهان هستي به‌كار مي‌رود.
هستي به عنوان تامين كننده نيازهاي آدمي:
جسم انسان داراي نيازهاي زيستي است كه جز با بهره‌گيري از منابع مادي اين جهان قابل تامين نمي باشد. خداوند در آيه ۱۶۸ سوره بقره مي فرمايد: «يا ايها الناس كلوا مما في الارض حلالا طيبا …» اي مردم از آنچه در زمين پاكيزه و حلال است بخوريد( نيازهاي خويش را رفع نماييد) لذا منابع مادي موجود در دنيا بصورت يك پيشنياز اهميت قابل توجهي در فرآيند تكامل انسان داشته و حراست و بهره‌برداري صحيح از آن براي افراد حاضر و نسل‌هاي آينده بشر مهم است( جوادي آملي ۱۳۸۴).
پرهيز از اسراف در استفاده از اين منابع از جمله مسائل بسيار مهم است.
هستي به عنوان آيتي الهي
خداوند در قرآن كريم بارها و بارها ابعاد و ويژگي‌هاي دنيا را براي انسان تشريح نموده و او را به تفكر به آن دعوت نموده است. «و كايّن من آيه في السموات و الارض يمرون عليها و هم عنها معرضون» و چه بسيار نشانه‌ها در آسمان‌ها و زمين است كه بر آنها مي گذرند و از آنها روي مي‌گردانند.(يوسف ۱۰۵)
هستي به عنوان شكوفا كننده استعدادهاي آدمي
جهان خلقت به تدبير الهي به‌ گونه‌اي طراحي شده است كه انسان بتواند به كمك آن استعدادها و قواي خويش را رشد داده، شكوفا كند. البته بديهي است كه چنين ظرفيتي در عالم خلقت جز با قوه عقل انسان قابل كشف نيست.  ۱-۳-۲- مباني انسان شناختي:
بديهي است كه نياز به شناخت انسان در طرحي كه مربوط شهروندان و فرهنگ شهروندي است، اولويت قابل توجهي دارد. انسان موجود پيچيده و ممتازي از مخلوقات خداوند است كه در خلقت او براي خود عبارت «تبارك الله احسن الخالقين» به كار برده است. بديهي است توصيف چنين موجودي و تحليل او امري دشوار و خارج از توان بشري مي باشد. از اين رو آنچه در ادامه بيان مي شود صرفا بيان گزاره هاي مهمي از ابعاد وجود انسان است كه در مباحث بعدي طرح مورد نياز مي باشد.
o جسم
o عقل
o قلب
o فطرت
o اميال و غرايز
o اراده و اختيار
o هويت اجتماعي
۱-۳-۳- مباني ارزش شناختي:
مباني ارزش شناختي آن دسته از مباني را تشكيل مي دهند كه مربوط به ارزش‌ها هستند. از نظر متون اسلامي، منشا خير، خداوند است و به همين دليل، ارزشهاي مطلق و پايداري وجود دارند كه فارغ از تاريخ و جامعه ارزش‌مند هستند و بايد به آنها توجه نمود. آن دسته از مباني ارزش شناختي مرتبط با فرهنگ شهروندي و شهرنشيني عبارتند از:
o كرامت
o عدالت
o آزادي
o احسان و رافت
۱-۳-۴- مباني معرفت شناختي:
مباني معرفت شناختي آن دسته از گزاره‌هاي واقع‌نگر هستند كه به حوزه‌ي معرفت و اگاهي آدمي مربوط‌اند. بايد توجه داشت كه گزاره‌هاي واقع‌نگر معرفت شناختي در متون اسلامي بسيارند اما در اينجا گزاره‌هايي مورد بررسي و تاكيد قرار مي‌گيرند كه در بحث فرهنگ شهروندي موثر واقع مي شوند. مهم‌ترين اين گزاره‌ها عبارتند از:
تناسب آگاهيها و نيازها:
در متون اسلامي علم در عين مطابقت با عالم واقع، متناظر با نيازهاي آدمي نيز در نظر گرفته ميشود. اين دو منظر براي نگريستن به علم، جايگزين يكديگر يستند بلكه در كنار هم و مكمل يكديگرند.
انواع نيازها:
الف: نياز هاي اساسي:
مفهوم نياز اساسي به چه معناست؟ به طور مجمل مشخص است كه نياز اساسي، نيازي است كه برآوردن آن در موجوديت آدمي تعيين كننده است. اما تعيين كنندگي خود دو گونه است. برخي نيازها چنان‌اند كه برآوردن آنها تعيين كننده «بقاء»( به جاي ماندن) آدمي است و تامين بعضي از آنها تعيين كننده «رقاء»( از جاي برآمدن) وي است. درديدگاه اسلام نياز هاي متعالي نسبت به نيازهاي حياتي اولويت رتبي دارند.
ب: نياز هاي كاذب يا جانبي:
اين نياز ها نيز منجر به پيدايش علومي از جمله علم به آبا و اجداد يا… مي گردند كه يا بي فايده اند يا مضر.
فصل دوم :
طرح جامع فرهنگ شهروندي
۲-۱- هدف آرماني:
ارتقاي فرهنگ شهروندي و تحقق شهر اسلامي
۲-۲- ماموريت:
ارتقاي فرهنگ شهروندي با محوريت هويت فردي و اجتماعي با تاکيد بر منابع ديني و بومي
۲-۳- اهداف کلي
اصلاح ارتباط شهروندان با:
-محيط شهري
-اجتماع انسانها
۲-۴- اهداف راهبردي:
۲-۴-۱- اصول مربوط به محيط شهري
o تا مين آگاهي ها و مهارتها
o زمينه سازي پرورش عقلانيت در ارتباط با محيط شهري
o زمينه سازي براي قرار گرفتن محيط شهري به عنوان مظهري از نعمت‌هاي الهي و عامل ايجاد کننده‌ي آرامش و شور دروني
o زمينه سازي استفاده عادلانه از محيط شهري در جهت رفع نيازها
o زمينه سازي شکل گيري هويت شهروندان با توجه به مولفه هاي تاريخي، طبيعي و فرهنگي محيط شهري
o زمينه سازي در جهت سير و سفر شهروندان( درون شهر و بيرون شهر )
– تا مين آگاهي‌ها و مهارت‌ها
الف: آگاهي نسبت به محيط شهري و مهارت استفاده بهينه ازآن (اعم از محيط طبيعي، تاريخي، كالبدي و فناورانه، رابطه‌ي اين محيط با كيفيت زندگي، ميزان عمر اين محيط، آسيب‌هاي محتمل بر آن و طريقه‌ي حفظ آن
ب: آگاهي نسبت به قوانين معطوف به محيط شهري و مهارت اجراي آنها (قوانين ترافيكي، نسب آگهي، بازيافت و..
ج: آگاهي نسبت به حوادث شهري و مهارت مديريت بهينه آنها (آتش سوزي، دفاع شهري و...
– زمينه سازي پرورش عقلانيت در ارتباط با محيط شهري
الف: شناخت مقتضيات زندگي شهري و تن دادن به آنها
ب: مديريت استفاده‌ي بهينه از امكانات محيط شهري بر اساس امانت دانستن آن و نيز نگاه سرمايه‌اي به آن.
ج: جستجوي نشانه‌هاي پروردگار در محيط طبيعي و انساني شهر.
– زمينه سازي براي قرار گرفتن محيط شهري به عنوان مظهري از نعمتهاي الهي و عامل ايجاد کننده‌ي آرامش و شور دروني
الف: در نظر گرفتن محيط شهر به عنوان تامين كننده نيازهاي آدمي
ب: در نظر گرفتن محيط شهر به عنوان آيتي الهي
ج: در نظر گرفتن محيط شهر به عنوان شكوفا كننده استعدادهاي آدمي
برخي روشها عبارتند از:
-ساخت و توسعه فضاهاي سبز
– زمينه سازي استفاده عادلانه از محيط شهري در جهت رفع نيازها
– زمينه سازي شکل‌گيري هويت شهروندان با توجه به مولفه‌هاي تاريخي، طبيعي و فرهنگي محيط شهري
روش پيشنهادي عبارتست از:
-بازسازي اماکن تاريخي، نصب جملات تاثير گذار در اماکن تاريخي احياي هويت تاريخي شهر
– زمينه سازي در جهت سير و سفر شهروندان( درون شهر و بيرون شهر)
-گسترش خدمت رساني به مسافرين و گردشگران، تجهيز هتلها و اماکن ديدني شهر
۴-۲- ۲- اصول مربوط به اجتماع انسانها
o تامين آگاهي ها و مهارتها
o زمينه سازي پرورش تفکر عقلانيت
o زمينه سازي ميل به خير و خوبي
o زمينه سازي ترک شرور و بديها
o تامين نيازهاي زيستي
o تامين نيازهاي اجتماعي و عاطفي
o حفظ کرامت شهروندان
o شفاف سازي حقوق متقابل و زمينه سازي رعايت آنها
o زمينه سازي براي گسترش حسن اخلاق اجتماعي
o زمينه سازي براي مشارکت اجتماعي
تامين آگاهي ها و مهارتها
الف: آگاهي نسبت به هويت خويش، جايگاه آدمي در عالم و رابطه اش با خداوند.
ب: آگاهي نسبت به حقوق و تكاليف شهروندي.
ج: آگاهي نسبت به فرصت‌ها و امكانات فراهم شده در شهر.
د: آگاهي نسبت به مهارت‌ها و دانش‌هاي لازم براي زندگي شهري.
برخي روش‌ها عبارتند از:
برگزاري دوره هاي آموزشي
اطلاع رساني و تبليغات با يک نگرش جامع و پويا
توسعه فرهنگ تذکر فردي با تاکيد بر حفظ حريم شخصي افراد
حمايت از پژوهش و تحقيق
زمينه سازي پرورش تفکر عقلانيت
برخي روشها عبارتند از:
آموزش مهارت تفکرآگاهي بخشدن در مورد قوانين شهري تشريح مشکلات مديريت شهر براي شهروندان تعامل با نخبگان
زمينه سازي ميل به خير و خوبي
برخي روش‌ها عبارتند از:
معرفي و نمايش مصاديق خير و حسن در جامعه و تحريک عواطف
معرفي الگوها
تشويق و پاداش
رفع موانع انجام اعمال خير
اصلاح رفتار مديران ، کارمندان و کارگران شهرداري
زمينه سازي ترک شرور و بديها
برخي روشها عبارتند از:
زمينه سازي براي تزکيه فردي
تحريک عواطف
ايجاد موانع براي انجام بدي‌ها
اصلاح رفتار مديران ، کارمندان و کارگران شهرداري
تامين نيازهاي زيستي
برخي روش‌ها عبارتند از:
هدف‌گزاري مديران شهري براي تحقق نسبي رفاه شهروندان
شناسايي و تامين نيازهاي اوليه افراد
حمايت از نهادهاي خيريه مردمي
تامين نيازهاي اجتماعي و عاطفي
برخي روش‌ها عبارتند از:
ارائه تسهيلات، حمايت و پشتيباني از نهادهاي اجتماعي
ارائه خدمات مشاوره و راهنمايي
حفظ و احياي فرهنگ همسايگي
حفظ کرامت شهروندان
برخي روش‌ها عبارتند از:
رعايت آداب معاشرت
پرهيز از توهين
ارزش قائل بودن براي وقت شهروندان
شفاف سازي حقوق متقابل و زمينه سازي رعايت آنها
برخي روش‌ها عبارتند از:
تقويت نهادهاي نظارتي
رسيدگي به شکايات مردم
تنبيه متخلفين
زمينه سازي براي گسترش حسن اخلاق اجتماعي
برخي روش‌ها عبارتند از:
بيان نتايج اخلاق حسنه
بيان ارزش‌هاي انساني و تاکيد بر ارزش‌ها
زمينه سازي براي مشارکت اجتماعي
برخي روش‌ها عبارتند از:
زمينه سازي براي احساس تاثير گذاري
تقويت مديريت شورايي
مقبوليت و محبوبيت مسئولان
فصل سوم:
راهکارها
آنچه در اين فصل ارائه مي گردد مسير پياده سازي راهبردها در قالب راهكارهاي ممكن است. از اين رو ابتدا به تفكيك نوع فعاليت، رده‌هاي سني و نيز حوزه‌هاي ارتباط كه مي توان گفت مشتركات كلي است اشاره مي شود:
۳-۱- نوع فعاليت
آموزش نظام مند:
منظور از آموزش نظام مند، آموزش ‌هايي است كه عميق، مستمر، ماندگار، با طرح درس مشخص و ترجيحاً چهره به چهره و با استفاده از استاد باشد.
استفاده از محيط مدارس، كتب درسي و كلاس پرورشي دانش‌آموزان، هم‌چنين پروژه‌هاي محله محور و كلاس‌هاي آموزشي جهت كارمندان ادارات، از جمله اين فعاليت‌ها مي باشند
آموزش فراگير:
منظور از آموزش فراگير، آموزشهايي است كه سطحي، مقطعي، فراگير و ترجيحاً با تمركز يك پيام همراه باشد.
استفاده از ابزار تبليغاتي شهري از جمله بيل بورد، سيلك، پيام كوتاه، تيزرهاي تبليغي و… از جمله اين فعاليتها است.
۳-۲- رده هاي سني:
لازم است كه پيام‌ها و مهارت‌هاي فرهنگ شهروندي به تفكيك در هر رده سني مشخص شود. بديهي است كه بايد دانست در چه سن چه پيام مشخصي انتقال داده شود لذا اين بخش از اهميت بالايي بر خوردار مي باشد.
* ۳-۷ سال
* ۷-۱۱ سال
* ۱۱-۱۵ سال
* ۱۵-۱۹ سال
* ۱۹ سال به بعد
۳-۳- حوزه‌هاي ارتباط
تقسيم حوزه‌هاي ارتباط مي تواند بر اساس معيارهاي مختلفي باشد لكن در اين طرح اين تقسيم بر اساس جغرافياي زندگي انجام شده است. به اين معني كه شهروندان از نظر مكاني يا در محل سكونت خود هستند، يا در محل كار و يا در مكاني بين اين دو يا در حال ارتباط هستند و يا در حال گرفتن خدمات مي باشند. بديهي است مديران شهري بايد براي هركدام از اين فضاها متناسب با مكان خود برنامه آموزشي و يا تبليغي ارايه دهند.
۳-۳-۱- محل كار
o ادارات
o مراكز آموزشي
مهد ها
مدارس
دانشگاه‌ها
فرهنگسراها
مراكز هنري
o اصناف
۳-۳-۲- محل سكونت
o منازل آپارتماني
o منازل ويلايي
۳-۳-۳- مكانهاي ارتباطي و خدماتي
o مراكز فرهنگي
مساجد
پايگاه‌هاي بسيج
مراكز فرهنگي
o مكان‌هاي عمومي
پارك
خيابان
وسايط نقليه
o مراكز خدماتي
بيمارستان
ترمينال
آرايشگاه
ادارات
كتابخانه “سند هم افزايي و همکاري متقابل آموزش فرهنگ شهروندي”
مقدمه:
در راستاي ارتقاء فرهنگ شهروندي و گسترش همكاري‌هاي متقابل آموزشي اين سند في‌مابين معاونين فرهنگي و اجتماعي شهرداري كلان شهرها به امضاء مي رسد.
ماده ۱- هدف سند:
هماهنگي و هم افزايي بين امضاء كنندگان در جهت ارتقاء فرهنگ شهروندي با محوريت هويت فردي و اجتماعي و با تاكيد بر منابع ديني و بومي.
ماده ۲- تعريف واژگان:
واژگان كليدي در اين سند به صورت ذيل تعريف مي گردند:
شهر اسلامي: شهري كه قوانين، روابط انساني و فضاي شهري و مديريت شهري آن بر اصول، اخلاق و احكام اسلامي منطبق باشد.
شهرنشين: كليه افرادي كه با هراعتقاد و رويكردي در فضاي شهر ساكن مي باشند.
شهروند: شهرنشيني كه با احساس تعلق به شهر خود نسبت به حقوق و وظايف فردي و اجتماعي خود، آگاهي كامل داشته و با پذيرش تكاليف خود، در امور شهر مشاركت فعال دارد.
فرهنگ شهروندي: مجموعه اي از بينش ها، آگاهي ها، گرايش ها، مهارت ها، هنجارها و رفتارهايي است كه افراد جامعه از حيث سكونت يا اقامت در شهر بايد واجد آن باشند.
آموزش فرهنگ شهروندي: مجموعه اقدامات و فعاليتهاي هدفمند به منظور ارتقاء فرهنگ شهروندي.
آموزش نظام مند: آموزشهايي است كه داراي مخاطب متعارف مي باشد، مقطعي نيست، نظام و روش آموزشي معين دارد، نتايج آن قابل ارزيابي است و ترجيحاً چهره به چهره و با واسط آموزش همراه است.
آموزش فراگير: در اين سند به هر آموزشي كه شرايط آموزش نظام مند را دارا نباشد، آموزش فراگير اطلاق مي گردد.
مديريت شهري: مجموعه‌ نظام‌ها و فرآيندهايي كه وظيفة قانونگذاري، اداره و نظارت بر امور شهر را به عهده دارند. ماده ۳- عرصه‌هاي آموزش:
آموزشهاي فرهنگ شهروندي در سه عرصه ذيل عرضه شود:
الف: ارتباط شهروندان با محيط شهر
ب: ارتباط شهروندان با ديگر شهروندان
ج: ارتباط شهروندان با مديريت شهري
ماده ۴- اصول آموزش:
اصول ذيل در عرصه‌هاي سه گانه آموزش شهروندي مورد دقت قرار گيرند:
o تا مين آگاهي ها و مهارتهاي شهروندان
o زمينه سازي پرورش عقلانيت
o زمينه سازي براي قرار گرفتن محيط شهري به عنوان مظهري از نعمت‌هاي الهي و عامل ايجاد کننده‌ي آرامش و شور دروني
o زمينه سازي استفاده عادلانه از محيط شهري در جهت رفع نيازها
o زمينه سازي شکل گيري هويت شهروندان با توجه به مولفه هاي تاريخي، طبيعي و فرهنگي محيط شهري
o زمينه سازي در جهت سير و سفر شهروندان( درون شهر و بيرون شهر ).
o زمينه سازي ميل به خير و خوبي و ترك شرور و بدي ها
o تامين نيازهاي زيستي، اجتماعي و عاطفي
o حفظ کرامت شهروندان
o شفاف سازي حقوق متقابل و زمينه سازي رعايت آنها
o زمينه سازي براي گسترش حسن اخلاق اجتماعي
o زمينه سازي براي مشارکت اجتماعي
ماده ۵- رويكردهاي آموزش:
رويكردهاي ذيل در نحوة ارائه آموزشهاي شهروندي مورد تاكيد است:
الف: مبتني بودن آموزشها بر اسناد ديني و انطباق آنها با مباني ديني هستي شناختي، انسان شناختي، ارزش شناختي و معرفت شناختي.
ب: ارتقاء هويت شهري شهروندان
ج: ارتقاء مشاركت اجتماعي شهروندان
د: اولويت دادن خانواده شهرداري در برنامه‌ ريزي‌هاي آموزشي
هـ: تاکيد بر گروه سني کودک و نوجوان در برنامه ريزي هاي آموزشي
ماده۶- راهبردهاي آموزش:
الف: اجراي آموزشهاي فرهنگ شهروندي به دوشيوه « آموزش نظام مند» و « آموزش فراگير»
ب: لحاظ كردن اقتضائات جنسي، سني، مذهبي، ديني، محلي و منطقه‌اي در فرايند آموزش
ج: توجه به حوزه‌هاي محيطي ارتباط – شامل محل سكونت، محل كار و محل‌هاي ارتباطي و خدماتي – جهت ارائه بسته‌بندي‌هاي آموزشي
د: مشاركت با نهادهاي دولتي و غير دولتي در امر آموزش شهروندان
هـ: تاكيد بر ارائه محصولات و توليدات ماندگار
و: تشكيل كميته‌هاي آموزش شهروندي درون شهري در حد مديران شهري به منظور هم‌افزايي و تعامل بين بخشي
ماده۷- همكاري‌‌ها و تعهدات:
امضاء كنندگان اين سند تعهد مي‌نمايند در موارد ذيل همكاري متقابل داشته باشند:
الف: برنامه ريزي، ساماندهي و هماهنگي در ارائه خدمات آموزشي مشترك به شهروندان
ب: تبادل محصولات توليدي، دستاوردهاي پژوهشي، مطالعاتي و اطلاعاتي در عرصه فرهنگ شهروندي
ج: اجراي برنامه‌ها و فعاليتهاي فرهنگي مشترك
د: برگزاري كارگاهها و كارگروههاي مشترك كارشناسي